Gentech, patenten, einde keuzevrijheid?

Als biosector blijven we hiertegen actievoeren, en tegelijkertijd wordt er gekeken naar oplossingen voor de toekomst. Zo is de ontwikkeling van Nieuwe Genomische Technieken (NGT’s) binnen de groenteveredeling één van de redenen dat Odin, een van onze groothandels, zich sterk maakt voor zaadvaste rassen. Door deze nieuwe technieken en de dreigende versoepeling van genetische modificatie door de EU, komt het kwekersrecht* onder druk te staan en is de kans groot dat er in de nabije toekomst veel meer patenten komen op plantenrassen en planteigenschappen.

Theo Boon, ontwikkelmanager zaadvaste rassen bij Odin, vertelt meer over de risico’s.

“Een patent is een geregistreerd eigendom schap, zoals een octrooi binnen de techniek. Dit is uitgevonden om innovaties te beschermen. Je vindt iets uit, vraagt octrooi of patent aan en het is vervolgens van jou. Het is economisch bezit geworden van diegene die eigenaar is van het patent. Binnen de techniek en wetenschap is dit een standaardprocedure. Om dit met planten te gaan doen, is gek, iets wat uit de natuur komt tot jouw eigendom maken.”

“De volgende stap die nu voorbereid wordt, is dat NGT’s toegestaan gaan worden, wat zal leiden tot een toename in patenten op planteigenschappen. CRISPR-Cas is zo’n NGT die werkt met het muteren van planteigenschappen op DNA-niveau. Wanneer een planteigenschap gepatenteerd wordt, bijvoorbeeld een soort mais die koude-resistent is, is die eigenschap van jou. Wie dezelfde eigenschap ontdekt met klassieke veredeling, mag die eigenschap niet gebruiken. Hierdoor kan soms 10 jaar werk weggegooid worden. De eigenaar van het patent kan met een marker vaststellen of zijn eigenschap in de mais van een andere veredelaar zit en vervolgens schadeclaims indienen. Op deze manier ontstaat een machtsconcentratie van een klein aantal agrotechbedrijven die zich met veel geld deze dure technieken kunnen veroorloven, waarbij de klassieke veredeling in gevaar komt. Daarbij komt dat telers die hier niet aan mee kunnen of willen doen, zoals biologische boeren, door kostbare testmethodes of keurmerken zullen moeten aantonen dat zij gentech-vrij zijn.”

“De consument komt als laatste in de keten van dit verhaal die last gaat krijgen van deze ontwikkelingen. Als je planten met bepaalde eigenschappen alleen nog van bepaalde bedrijven kunt kopen, gaat de prijs omhoog. Het kan ook zo zijn dat boeren bepaalde rassen zo duur vinden dat ze het zaad hiervan niet kopen, wat kan zorgen voor minder keuze in de winkels. Voor Odin gaat het vooral om het ethische principe. Je haalt iets uit de natuur, stopt het in een eigen plant en zegt: ‘het is van mij’. Maar het is niet van jou, het is van de natuur en het gaat om fundamentele rechten van toegang tot de natuur. Het patent op plantenrassen en planteigenschappen is een volstrekt asociaal principe. De natuur is van iedereen, daar kun je geen eigendom op claimen. Bij Odin-boerderij de Beersche Hoeve werken we voortdurend aan het alternatief en zetten we vol in op zaadvaste rassen, ongeacht de ontwikkelingen rondom gentech en patenten.”

*Veredelaars in Europa en een aantal andere landen werken nu met het kwekersrecht. Een ras mag zonder toestemming door veredelaars worden gebruikt om nieuwe rassen te maken als deze duidelijk verschilt van het eerdere ras. Dit geeft een goede balans tussen stimuleren en beschermen van innovatie in veredeling.